Drie Oorlogsjaren a/b Hrms “Soemba” December 1941-Augustus 1944 (4)
Een terugblik door E.R.Filon

 
6 Juni 1944 – D- Day

Eindelijk was het dan zover . In de nacht van 6 Juni 1944 waren we weer op zee en onderweg naar ons operatiegebied nabij Utah Beach,Normandie. Mijn eerste radiowacht in de D.T. ,de hondewacht van 0000-0600. De radiohut bevindt zich beneden in het schip,ongeveer een meter of 6 onder het pantserdek. Om mijn post te bereiken,moest je eerst een waterdichte deur door in de Kalverstraat. Zo genoemd omdat op deze brede gang de hutten van de onderofficieren ,manschappenverblijven en sanitaire voorzieningen uitkwamen,waardoor het er vaak “gezellig druk” kon zijn.Daarna kwam je via een loodrechte trap weer op een waterdicht luik. Na dit laatste obstakel genomen te hebben ,volgde nog een schuin trapje van 3 treden,uitkomend op een gangetje dan even verder lopen , links de hoek om ,rechts aan het einde van het doodlopende gangetje lag mijn toekomstig werkterrein de radiohut. Een ruimte van pakweg 2.5 bij 3 meter ,volgestouwd met voornamelijk ontvang apparatuur.

Ruim voor aanvang van de wacht zat ik op post ,koptelefoon op en gespannen luisterend naar de morseberichten die ongetwijfeld zouden komen,want er was een machtige vloot van meer dan 1000 oorlogschepen op zee. Behalve het gekraak van atmosferische storingen,kwamen er geen morsetekens door. Na een tijdje klonk de stem van de chef van de wacht door de spreekbuis vanaf de radiohut boven. Hij vroeg of ik al berichten had,maar ik moest hem teleurstellen.Dat verontrustte hem zeer en gaf me opdracht om naar de juiste frequentie te zoeken. Door mijn onervarenheid en de de zenuwen ,was dat nog niet in mij opgekomen en na enig gedraai aan de afstemknop van mijn lange golf ontvanger had ik de Engelse Omroep te pakken,luid en duidelijk. Met een snelheid van 22 woorden per minuut stuurde de Engelse langgegolf zender het ene code bericht na het andere de eather in. De ontvangen berichten werden met de berichten koker naar boven gehaald ,waar een Engelse codeur gereed zat om de berichtenstroom te decoderen.

Geen moment kwam het bij me op dat je in geval van een torpedotreffer ,geen schijn van kans zou hebben om te overleven,zo diep onder in het schip,met 2 waterdichte deuren en en een waterdicht luik voor je. Overigens was ik in het compartiment niet alleen. Aan de overkant van de radiohut lag het seinstation en het personeel daar,zaten letterlijk en figuurlijk in het zelfde schuitje.

Het was hard werken en pas 5 minuten voor het einde van ieder uur hield de zender even op met berichten door te geven en kon je je vingers rust gunnen,want het opnemen in die tijd gebeurde nog met potlood. Hoe anders is het nu met sateliet en automatisering van de de verbindingen.

Direct na mijn aflossing om 0600,ben ik naar het vertrouwde seindek gegaan..Het was algemeen bekend dat op een bepaald uur –U- al die
Oorlogschepen langs de kust van Cherbourg tot Le Havre gelijktijdig het vuur op het achterland van Normandie zouden openen ter ondersteuning van het invasie leger. Dat Historisch moment wilde ik beslist niet missen. Boven gekomen,staande bij de stuurboord 10 inch seinlamp ,had je naar achter kijkend een vrij uitzicht . Zover mijn oog reikte zag ik niets anders dan schepen en nog eens schepen. Een imposant ,indrukwekkend en onvergetelijk schouwspel. Aan boord was een ieder op zijn post. Luchtafweer en alle kanonnen waren volledig bezet. Naar mijn weten was ik het enige bemanningslid dat op dat moment “vrij” was. Ik zie het nog voor me,dat Hrms”Soemba” en al die andere oorlogsschepen ,toen het uur “U” aanbrak,gelijktijdig salvo na salvo op het achterland van de stranden van Normandie afvuurden. Het was een oorverdovend ,angstwekkend, kabaal.Achter ons lag een slagschip en voorruit een zware kruiser,die vuur uitbraakten en natuurlijk wijzelf met onze drie 15 cm kanonnen. Het leek soms alsof wij van de kust afdreven,door de zware terugslag van ons geschut.

Ik weet niet meer hoe lang ik daar gestaan heb in het inferno van onze vuurspuwende kanonnen. Op een gegeven moment was het “vast vuren” Ook de andere schepen staakten hun kanonnade. Maar nu hoorde je het aanzwellend gebrom van honderden vliegtuigen. Ze vlogen richting kust en op het achterland van Normandie lieten ze hun bommenlast vallen . Ondertussen speelden zich op het strand ,met name Omaha Beach,bittere gevechten af.

Hier een passage uit de “Langste dag “

“ Omaha Beach was een nachtmerrie of erger. Een hel van vliegend staal en springstof die mensen en vaartuigen verscheurden.Duits vuur pinde de Amerikanen uren lang vast op het strand. De invasie dreigde daar te mislukken. Commandanten overwogen de landingen te verplaatsen naar de Britse stranden Sword,Gold en June ,maar tenslotte lukte het de “Big Red One” de 1ste pantserdivisie,toch nog om uit te breken “

Wim Kock journalist van dagblad “de Stem” en oud opvarende van het naoorlogse “Soemba” heeft in 1983 een bezoek gebracht aan de invasie stranden in Normandie en zegt in zijn colum over Omaha Beach :
“ Nu ligt Omaha Beach er vredig bij ,zelfs badgasten ontbreken,al is het stralend weer, het is volstrekt onmogelijk je een voorstelling te maken van wat zich hier 39 jaar geleden afspeelde. Behalve dan dat het beeld van Robert Michum me weer voor de geest komt,kauwend op zijn sigaar. Om enig idee te krijgen van wat het geweest moet zijn ,moet je naar boven klimmen,naar het plateau van St. Laurent –sur-mer ,naar dat onwaarschijnlijk,mooie,stille paklandschap ,met zijn bijna 10.000 hagelwitte ,marmeren kruizen en davidsterren. In een lange wand bij het monument staan duizenden namen gebeiteld van vermisten van wie niets of niets identificeerbaars werd teruggevonden. Het zijn niet allemaal slachtoffers van D-Day ,die hier op het Amerikaanse kerkhof liggen.De meesten vielen in de hevige veldslagen die geleverd moesten worden alvorens de Duitsers konden worden opgesloten in de zak van Falaise en de geallieerden massaal uit hun Normandische bruggehoofd konden uitbreken. De slag van Normandie duurde van 6 Juni tot 16 Augustus 1944 “

Tot zover Wim Kock.Waarschijnlijk heeft niemand van de bemanning van Hrms”Soemba op D-Day zijn kooi gezien. Dicht langs de kust varend in onze sector was een aanvraag voor vuursteun ieder moment te verwachten.Dze dag was voor ons allen ,inderdaad “de langste dag “ .Na de oorlog is vastgesteld dat meer nog dan de luchtmacht ,de scheepsartillerie van doorslaggevend belang is geweest voor het slagen van de landingen en het consolideren van het bruggehoofd.

Ons zusterschip Hrms “Flores”: lag voor Arromanches naast de Britse kruiser“Belfast” .Wij lagen iets verder naar het Westen voor de linkerflank van Utah Beach.Onze schepen werden de “Terribele Twins” genoemd ,omdat we met ons zwaar geschut de Duitse batterijen op de kust bestookten. Op het monument van de 1st Engineer Special Brigade bij Utah Beach is een gedenksteen aangebracht ,die de positie aanwijst vanwaar Hrms”Soemba” haar ondersteuningsvuur gaf.

Uren na het spervuur van de geallieerde oorlosschepen heb ik op het seindek en brugcomplex gestaan als machteloos toeschouwer van het oorlogsgeweld dat zich vlak voor onze ogen afspeelde . Verlaten landingsvaartuigen op het strand,een zwaar beschadigde aan de grond gelopen Amerikaanse torpedobootjager en in de verte het geratel van mitraileurs. Hoeveel jonge mensen lieten daar hun leven voor onze vrijheid ?

In tegenstelling tot onze vorige operaties kan ik me van de verdere krijgsverrichtingen niets meer herinneren. Waarschijnlijk zal het wachtlopen in de radiohut een rol hebben gespeeld.Van al die codeberichten werd je geen cent wijzer en veel contact met het buitengebeuren had je niet .Twee voorvalen waarvan 1 in de radiohut weet ik echter nog heel goed.

Het was ongeveer half acht in de morgen,mijn dagwacht in het ontvangstation boven, aan stuurboorddek liep bijna ten einde. Ingespannen zat ik op een speciaal voor deze operatie ingestelde frequentie de ene na de andere in morseomroep uitgezonden vijandsmeldingen op te nemen.Uit de berichten die soms in klare taal waren,het geroezemoes van de Engelse Verbindingsofficier en de codeur was op te maken dat we iets ernstigs konden verwachten in de vorm van aanvallen van eenmans –torpedo’s,in onze sector. Zo’n bericht kwam er inderdaad aan met een zeer hoge prioriteit. Ltz Barnes scheurde het bericht bijna uit mijn handen en rende er mee naar de brug. Op het zelfde ogenblik was een geweldige explosie hoorbaar . De Engelse kruiser “Dragon” die enkele honferden meters achter ons lag was door vijandelijke actie getroffen,maar zonk gelukkig niet. Alweer was het geluk met ons ,voor de zoveelste maal waren we door het oog van een naald gekropen.

De andere gebeurtenis die ik me nog goed kan herinneren,is ons laatste bombardement. Vanwege ziekte van een matroos van geschutsbemanning kanon 3 .moest ik invallen,hoewel ik op dat moment vrij van wacht was. Mijn taak was het met een lange stok aanduwen in het kanon van de gescheiden munitie,nadat die er door een een potige matr.1 was ingebracht. Reken maar dat die 15cm granaten zwaar wogen . Het aanduwen zelf was al een hele klus . Wat zijn de tijden veranderd. Bij de huidige “Goal Keeper” komt er bij het laden van het kanon geen mannetje meer aan te pas.

Wij lagen voor de kust ,dicht bij het plaatsje Caen bij de monding van een rivier. Voor ons lag Hrms kruiser “Sumatra” helemaal ontmanteld,half in het water maar toch van zeer groot nut voor de oorlogvoering als golfbreker. Met haar kanonnen gaven wij op aanwijzing van de FOB de ene salvo na het andere op de Duitse stellingen. Een passend laatste eerbewijs aan de oude kruiser “Sumatra” met haar roemruchte staat van dienst. Tenslotte was zij het die ooit onze Koninklijke Familie veilig naar Canada bracht.

Medio Juli 1944 waren de geallieerden zover in het achterland van Normandie doorgedrongen dat onze aanwezigheid niet meer nodig was. Bovendien waren de lopen van de kanonnen door het vele schieten alweer versleten. Aldus geschiedde dat we in de twede helft van Juli de Normandische kust achter ons lieten en opstoomden naar Londen. Hier meerden we af langszij het wachtschip Hrms “Oranje Nassau” .

De oorlogstaak van Hrms”Soemba” was teneinde na een reis die in Soerabaja begon en via de Riouw Archipel ,Straat Soenda,Colombo,Bombaij, de Perzische Golf,de Middellandse Zee en onze laatste klus Normandie, operatie Overlord,tenslotte eindigde in Londen.
Deze keer kwamen we ongeschonden uit de strijd.

Juli-Augustus 1944 : Londen

Binnenliggend in Londen genoten we van reewacht 3 van de 4 ,een ongekende luxe na al die jaren van oorlogswacht. Dat we niet lang meer als bemanning bij elkaar zouden blijven ,was bekend. Het overgrote deel zou worden overgeplaatst naar andere operationele schepen,de oorlog was nog lang niet ten einde. Die overplaatsingen kwamen ook,de MTB’s in Dover ,mijnenvegers, Hrms”WillemvdZaan” etc. Iedere dag was er wel een afscheid te “vieren” wat voor de meesten .na drie jaren lang lief en leed met elkaar te hebben gedeeld ,toch wel een moeilijk moment was.

Ook voor mij was het even slikken toen mijn overplaatsing een feit was,ik mijn plunkezak moest pakken en voor het laatst aan boord HrmsSoemba” mijn kooi dicht sjorde. Toch zat er een zonnige kant aan mijn vertrek. Ik hoefde maar een paar passen te lopen naar mijn nieuwe bestemming . Hrms wachtschip “Oranje Nassau” ,alwaar gedurende een maand een opleiding tot Kpl.tlg aan de gang was.

Op advies en voorspraak van commandant,eerste officier ,verbindingsofficier en instructeur Emile Blom diende ik een verzoek in ,voor toelating tot voorvermelde opleiding. De uitslag van het verzoek : “Toegestaan, goed resultaat van het toelatingsexamen voorbehouden. “
Dit examen was nodig om het studietempo bij te kunnen houden ,omdat mijn toekomstige klasgenoten al een maandje voorsprong hadden. Het toelatingsexamen leverde geen problemen op ,dank zij mijn studies in de radiohut tijdens vrije uren. De Adjudant telegrafist, Vos, hoofd van de opleiding,stelde mij voor aan de klas. Allen Matroos der eerste klas met brevet seiner, enige namen die ik mij kan herinneren ,Sam Bremer ,Scheffer ,Linnenbank e.a. Wat ik tot op de dag van vandaag niet heb kunnen begrijpen,is het verwijderen van een der leerlingen uit de 12 man tellende klas. De naam van de Matr.1 weet ik nu nog ,waarschijnlijk omdat het beeld van een zeer teleurgestelde collega-matroos me altijd bij zal blijven,vooral omdat hij notabene in de klas de aanzegging kreeg om te vertrekken. Ik was er helemaal niet blij mee dat er voor mij iemand uit de opleiding werd verwijderd,vanwege onvoldoende resultaten in de eerste maand van de opleiding,maar het was niet anders.

Hrms “Soemba” bleef nog een tijdje langszij liggen ,waardoor ik iedere dag met haar en de rest van de bemanning contact had,maar lang duurde dit niet. De opleiding Kpl.Tlg. werd overgebracht naar het landelijk gelegen Ennijs House nabij Penrijn,Zuid West Engeland. Zodoende verdween Hrms “Soemba” tijdelijk uit mijn Marine leven.

Jaren later zag ik haar terug als Artillerie-instructie schip ,maar zij was niet meer zo mooi als weleer. Haar machtige 15 cm kanonnen,die gebulderd hadden in Oosthaven,voor de kusten van Sicilie en de stranden van Anzio,Salerno en Omaha en Utah Beach ,waren gesloopt. De hoge opbouw had zij nog ,maar oogde log en vierkant . Verdwenen waren haar open brug en seindek,die voorheen een vloeiende lijn vormden met de overige delen van het schip . Met al die radar aanboord was zij eigenlijki niet meer om aan te zien. Bijna drie jaar van mijn jonge leven heb ik aanboord van Hrms”Soemba” doorgebracht en ik ben haar eeuwig dankbaar dat ze me veilig van Soerabaja naar Engeland bracht, nu is zij er niet meer.
In 1985 is zij op de respectabele leeftijd van 61 jaren naar de sloop gegaan. Met haar verdween een stukje van mijn Marineverleden,alleen de herinnering is gebleven. Maar als ook een schip een geheugen zou hebben,dan zou ze zich mij vast herinneren . Daarvoor heb ik op vele plaatsen in haar binnenste mogen werken,in de manschappen verblijven,de radiohut onder het pantserdek,aan dek,op de bak- brug ,seindek,het halfdek en de campagne bij kanon 3 heb ik mijn dienst gedaan en samen met haar vele acties en stormen doorstaan. Haar zal ik mij blijven herinneren,maar dan zoals zij toen was,Mooi en Sierlijk.

“Memories are treasures that time cannot destroy “

E.R. Filon

WW 2- 1941-1945
Nederlands Oost Indie 1945-1948.
Nederlands West Indie 1951-1953
Nederlands Nw.Guinea 1959-1962